სტატიები
ტომი 20, №2(30), 2025 / Vol. 20, №2(30), 2025
© 2025

ჯანდაცვის ხარჯებისა და სიცოცხლის ხანგრძლივობის დეზაგრეგაცია: ნიგერიის შემთხვევა

ავტორები: ადეიმეი მაიკლ ანაგუნი, პეტერ მინასუ აგოსუ, ფეტაი ადეშინა კელანი

საკვანძო სიტყვები: სიცოცხლის ხანგრძლივობა; ჯანდაცვის ხარჯები; ეფექტიანობა.

J.E.L. Classification: I15, C32, H51, O55

DOI: https://doi.org/10.52244/ep.2025.30.06

ციტირებისათვის: Anagun, A., Agosu, P., Kelani, F. (2025) Disaggregating health spending and life expectancy: The case of Nigeria. Economic Profile, Vol. 20, 2(30), p. 75-93. DOI: https://doi.org/10.52244/ep.2025.30.06

ანოტაცია. ჯანდაცვის დაფინანსება გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა ეკონომიკური პროდუქტიულობისა და ქვეყნის სამუშაო ძალის სიცოცხლის ხანგრძლივობისთვის. თუმცა, ნიგერია მრავალი ეკონომიკური ფაქტორის წინაშე დგას, რომლებიც საფრთხეს უქმნის მისი ჯანდაცვის სექტორს, მათ შორის გაუმჭვირვალე ფისკალური ავტონომია, რაც იწვევს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ხარჯების ზრდას. ეს მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენს ნიგერიის ჯანდაცვის სექტორისთვის. 2016 წლიდან 2021 წლამდე ზრდა შეუმჩნეველი დარჩა, შესაძლოა, ჯანდაცვის სფეროში მიმდინარე ნეგატიური პროცესების და მმართველობის პრობლემების გამო. ამის მიუხედავად, ფისკალურმა განაწილებამ შეამცირა ინტერესი სახელმწიფო ჯანდაცვის დაფინანსების მიმართ, რამაც გამოიწვია ოჯახების ჯანდაცვაზე ხარჯების ზრდა. აღნიშნულმა განაპირობა კვლევის ინტერესი, დაედგინა ჯანდაცვის ხარჯების დეზაგრეგაცია, რამაც გამოიწვია სიცოცხლის ხანგრძლივობის სხვაობა ნიგერიაში 1990-2021 წლებში. პრობლემა შერეული ინტეგრაციით ვლინდება ყველა დონეზე, სადაც სიცოცხლის ხანგრძლივობა იწვევს სახელმწიფო ჯანდაცვის ხარჯებს, ხოლო სახელმწიფო ჯანდაცვის ხარჯები - ჯანდაცვის „ჯიბიდან ხარჯებს“. კვლევა რეკომენდაციას უწევს მთავრობის მიერ ჯანდაცვის ხარჯების უწყვეტ გაზრდას, რათა გაიზარდოს სიცოცხლის ხანგრძლივობა და პროდუქტიულობა, მომზადდეს ნიგერია მდგრადი განვითარებისთვის 2030 წლისთვის.

Open PDF File

გამოყენებული ლიტერატურა:

  1. Adebisi, Y. A., Umah, J. O., Olaoye, O. C., Alaran, A. J., Busayo Sina-Odunsi, A., & Eliseo Lucero-Prisno III, D. (2020). Assessment of health budgetary allocation and expenditure toward achieving universal health coverage in Nigeria. International Journal of Health and Life Sciences, 6(2), e102552. https://doi.org/10.5812/ijhls.102552
  2. Ahid, S. (2022). Impact of out-of-pocket costs on catastrophic healthcare expenditures. Value in Health Regional Issues, 30, 170-171. https://doi.org/10.1016/j.vhri.2022.06.001
  3. Ahmad, A. U., Balakrishnan, U. V., & Jha, P. S. (2021). A study of multicollinearity detection and rectification under missing values. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 12(1S), 399-418.
  4. Ahmad, A. Y. (2018). Exploring the determinants of out-of-pocket expenditure on healthcare in Kaduna Metropolis, Nigeria: Evidence from a household survey. Abuja Journal of Economics and Allied Fields, 8(4), 116-122.
  5. Akpor, O. A., Akingbade, T. O., & Olorunfemi, O. (2023). Lack of adequate equipment for healthcare–The agony of patients and nurses: A review. Indian Journal of Continuing Nursing Education, 24(1), 7-10. https://doi.org/10.4103/ijcn.ijcn_96_21
  6. Amedari, M. I., & Ejidike, I. C. (2021). Improving access, quality and efficiency in health care delivery in Nigeria: a perspective. PAMJ-One Health, 5(3). https://doi.org/10.11604/pamj-oh.2021.5.3.28204
  7. Aregbeshola, B. S., & Khan, S. M. (2024). Determinants of out-of-pocket health expenditure among older adults: Evidence from the Nigeria Living standards Survey 2018–19. Ageing International, 49(2), 450-466. https://doi.org/10.1007/s10389-020-01199-x
  8. Balogun, J. A. (2022). The vulnerabilities of the Nigerian healthcare system. In The Nigerian healthcare system: pathway to universal and high-quality health care (pp. 117-152). Cham: Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-88863-3_5
  9. Becker, G. S. (1964). Human capital. New York: National Bureau of Economic Research.
  10. Campbell, O., Oluwatosin, A., & Ojo, E. (2022). Causal relationship among public expenditure, employment and economic development in Nigeria: Evidence from Toda Yamamoto causality test. International Journal of Business, Economics and Law, 27(1), 110-117.
  11. Central Bank of Nigeria (2023). Statistical Bulletin: Public Finance Statistics [Data file]. Abuja: CBN. https://www.cbn.gov.ng/documents/statbulletin.asp
  12. Chewe, M., & Hangoma, P. (2020). Drivers of health in sub-Saharan Africa: a dynamic panel analysis. Health Policy Open, 1, 100013. https://doi.org/10.1016/j.hpopen.2020.100013
  13. Danladi, G. P. (2021). An empirical analysis of the impact of government health expenditures on the performance of the health sector in Nigeria. Innovation Journal of Social Sciences and Economic Review, 3(3), 35-44. https://doi.org/10.36923/ijsser.v3i3.113
  14. Dodo, H. M., & Isa, U. (2020). The impact of government expenditure on health outcome in Nigeria for the period of 1995-2017. African Scholar Journal of Mgt. Science and Entrepreneurship, 18(7), 29-270.
  15. Dolado, J. J., & Lutekepohl, H. (1996). Making Wald test work for cointegrated VAR systems. Econometrics Reviews, 15, 369-86.
  16. Fadol, H. T. A. (2020). Study the possibility of address complex models in linear and non-linear causal relationships between oil price and GDP in KSA: Using the combination of Toda-Yamamoto, Diks-Panchenko and VAR approach. International Journal of Energy Economics and Policy, 10(6), 672-678.
  17. Galvani-Townsend, S., Martinez, I., & Pandey, A. (2022). Is life expectancy higher in countries and territories with publicly funded health care? Global analysis of health care access and the social determinants of health. Journal of Global Health, 12, 04091. https://doi.org/10.7189/jogh.12.04091
  18. Götz, T. B., & Hecq, A. W. (2019). Granger causality testing in mixed‐frequency VARs with possibly (Co) integrated processes. Journal of Time Series Analysis, 40(6), 914-935.
  19. Grossman, M. (1972). On the concept of health capital and the demand for health. Journal of Political economy, 80(2), 223-255.
  20. Ibikunle, J. A. (2019). Life expectancy, public health spending and economic growth in Nigeria. Social Sciences, 8(6), 369-376. https://doi.org/10.11648/j.ss.20190806.20
  21. Igboanugo, I. N., & Dauda, R. O. S. (2019). Education, health expenditure and the quality of life in Nigeria. Academic Journal of Economic Studies, 5(4), 94-102.
  22. Jibril, H. A., & Salisu, S. M. (2024). Empirical analysis of the impact of public health expenditure on life expectancy: Evidence from Nigeria. International Journal of Economics & Development Policy (IJEDP), 7(1), 231-246.
  23. Magida, N., Ncanywa, T., Sibanda, K., & Asaleye, A. J. (2025). Human capital development and public health expenditure: Assessing the long-term sustainability of economic development models. Social Sciences, 14(6), 351. https://doi.org/10.3390/socsci14060351
  24. Mahmood, S. H. (2024). Estimating models and evaluating their efficiency under multicollinearity in multiple linear regression: A comparative study. Zanco Journal of Human Sciences, 28(5), 264-277. https://doi.org/10.21271/zjhs.28.5.17%20
  25. Mohamed, M. B., Saafi, S., & Farhat, A. (2014). Testing the causal relationship between exports and imports using a Toda and Yamamoto approach: Evidence from Tunisia. In International Conference on Business (Vol. 2, pp. 75-80).
  26. Morina, F., Komoni, A., Kilaj, D., Selmonaj, D., & Grima, S. (2022). The effect of health expenditure on life expectancy. International Journal of Sustainable Development and Planning, 17(5), 1389-1401. https://doi.org/10.18280/ijsdp.170502
  27. Nketiah-Amponsah, E. (2019). The impact of health expenditures on health outcomes in sub-Saharan Africa. Journal of Developing Societies, 35(1), 134-152. https://doi.org/10.1177/0169796X19826759
  28. Nwani, S. E., & Kelikume, I. (2019). Causal linkage amongst public expenditure on health, health status and growth: New empirical evidence from Toda-Yamamoto approach for Nigeria. Journal of Scientific Research and Reports, 24(3), 1-13.
  29. Ogunjimi, J. A., & Adebayo, A. O. (2019). Health expenditure, health outcomes and economic growth in Nigeria. Asian Journal of Economics and Empirical Research, 6(2), 130-139.
  30. Ojo, O. O., Nwosa, P. I., Alake, O. J., & Adebanji, F. B. (2020). Health expenditure and life expectancy in Nigeria. Lead City Journal of the Social Sciences, 5(1), 66-71.
  31. Owumi, B. E., & Eboh, A. (2022). An assessment of the contribution of healthcare expenditure to life expectancy at birth in Nigeria. Journal of Public Health, 30(9), 2113-2121. https://doi.org/10.1007/s10389-021-01546-6
  32. Rahman, M. M., Islam, M. R., Rahman, M. S., Hossain, F., Alam, A., Rahman, M. O., ... & Akter, S. (2022). Forgone healthcare and financial burden due to out-of-pocket payments in Bangladesh: A multilevel analysis. Health Economics Review, 12(1), 5. https://doi.org/10.1186/s13561-021-00348-6
  33. Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1-2), 225-250.
  34. Tsagris, M., & Pandis, N. (2021). Multicollinearity. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 159(5), 695-696. https://doi.org/10.1016/j.ajodo.2021.02.005
  35. Usman, R. Y. (2024). The relationship between out-of-pocket expenditure and neonatal mortality rate in Nigeria. KASU Journal of Economics and Development Studies, 10(2), 123-135.
  36. World Development Indicators (2024). World Development Indicators (WDI) [Data set]. Washington DC: The World Bank. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
  37. World Health Organization. (2023). Global health expenditure report 2023: Rising health spending and widening inequalities. Geneva: WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240095618